Ateş Bakır Güzeli

Taksonomi ve Tanım

• Bilimsel Adı: Lycaena candens (Herrich-Schäffer, [1844])
• Kanat Açıklığı: Genellikle 30–36 mm arasındadır. Akrabası Büyük Ateş Güzeli'ne (L. dispar) benzerlik gösterse de ondan daha ufak ve dağcıl bir yapıdadır.

Görünüm Özellikleri ve Ayırıcı Teşhis

• Erkek Birey Kanat Üstü: Erkekleri göz alıcı, parlak metalik kırmızı-turuncu veya yoğun bakır rengindedir. Kanat dış kenarları boyunca uzanan siyah kenar şeridi (marjin) oldukça belirgindir. En büyük ayırt edici imzası, arka kanat üst yüzeyinde damarlar boyunca uzanan hafif koyu dumanlı pullar ve bu turuncu rengin üzerinde hafif morumsu/eflatun bir parıltının (özellikle taze bireylerde) seçilebilmesidir.
• Dişi Birey Kanat Üstü: Dişiler çok daha desenlidir. Ön kanat üst yüzeyi sıcak bir turuncu tondadır ancak üzerinde iri ve net siyah benekler taşır. Arka kanat üst yüzeyi ise tamamen koyu kahverengi/isli pullarla kaplıdır; sadece dış kenarı takip eden kalın, dişli turuncu bir şerit (submarjinal bant) yer alır.
• Kanat Altı: Ön kanat altı parlak safran sarısı-turuncu renktedir ve siyah beneklerle bezelidir. Arka kanat altı ise nemli çayırlarla uyumlu soluk, yumuşak bir gri-bej veya sarımsı kahverengi tondadır. Arka kanat altındaki o göz beneklerinin dizilimi ve zemin renginin homojenliği teşhiste önemlidir.

Habitat ve Davranış

Yaşam Alanı Tercihi

Kurak, çıplak ve çorak step yamaçlarından kesinlikle uzak durur; mikrokliması nemli, serin ve sulak yüksek irtifa alanlarını seçer. Genellikle 900 metreden başlayıp 2400 metre rakımlara kadar çıkan:

• Nemli yüksek dağ çayırları ve subalpin/alpin otlaklar,
• Orman içi nemli açıklıklar ve dağ ormanı kenarları,
• Dere yatakları, sulak vadiler ve su kenarlarındaki taze bitki toplulukları temel habitatıdır.

Davranış ve Fenoloji

• Çiçek Düşkünlüğü ve Uçuş: Erkekleri nemli çayırların üzerindeki açık alanlarda bölge tutarlar. Uçuşları hızlı ve zikzaklıdır ancak kurakçıl ateş kelebekleri kadar hırçın taş nöbetleri tutmazlar; daha çok taze otların ve çiçeklerin üzerine konmayı tercih ederler.
• Beslenme: Nemli dağ çayırlarında yaz aylarında açan civanperçemi, yabani kekik ve nane türlerinin çiçek nektarlarına oldukça düşkündürler. Kanatlarını yarı açık tutarak çiçeklerin üzerinde uzun süre güneşlenirler.
• Fenoloji: Yaşadığı yüksek ve serin coğrafyaların bir sonucu olarak yılda tek bir kuşak (univoltin) geliştirirler. Ergin bireyler Haziran başından Ağustos ortasına kadar (popülasyon zirvesi Temmuz ayıdır) uçuşta görülürler.

Beslenme ve Yaşam Döngüsü

• Larval Konukçu Bitkileri: Tırtılları nemli dağ çayırlarının ve su kenarlarının karakteristik geniş yapraklı bitki cinsleri olan Kuzukulağıgiller (Polygonaceae) familyası elemanlarıyla beslenir. En yaygın ve ana konukçu bitkileri:
  • Rumex acetosa (Büyük kuzukulağı)
  • Rumex scutatus (Kalkanlı kuzukulağı)
  • Diğer nemli alan Rumex (Labada / Kuzukulakları) türleri.
• Gelişim: Dişiler yumurtalarını konukçu bitkilerin taze ve geniş yaprak altlarına tek tek bırakırlar. Tırtılları Lycaenidae familyasının genel yapısına uygun olarak tombul, sümüklüböcek formunda ve parlak yeşil tonlarındadır. Kışı larva (tırtıl) evresinde geçirirler ve ertesi baharda karların erimesiyle beslenip pupa olurlar.

Dağılım ve Korunma Statüsü

• Küresel Dağılış: Güney Avrupa ve Ön Asya odaklı spesifik bir dağ yayılışına sahiptir. Balkanlar (Yunanistan, Bulgaristan, Sırbistan, Arnavutluk, Kuzey Makedonya), Türkiye, Kafkasya ve Transkafkasya (Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan) ile Kuzey İran dağ silsilelerinde popülasyonları bulunur.
• Türkiye Dağılışı: Türkiye'nin özellikle kuzey ve doğu dağlık nemli ekorijonlarında çok karakteristiktir. Ülkemizde tüm Karadeniz Bölgesi boyunca uzanan nemli dağ silsileleri (Kaçkarlar, Ilgaz vb.), Marmara Bölgesi'nin yüksek kütleleri (Uludağ), Doğu Anadolu'nun kuzey ve doğusundaki nemli yüksek platolarda (Kars, Ardahan, Erzurum, Van dağları) son derece sağlıklı ve kararlı popülasyonları mevcuttur. İç Anadolu'nun çıplak düzlüklerinde ve güneyin kurak alçak alanlarında görülmez.
• IUCN Kırmızı Liste Statüsü: Küresel ve ulusal ölçekte LC (Least Concern - Asgari Endişe) kategorisindedir. Yaşadığı yüksek dağ çayırları insan faaliyetlerinden nispeten uzak olduğu için popülasyonları güvendedir. Ancak yüksek yaylalardaki aşırı ve kontrolsüz hayvancılık/otlatma baskısı, yayla turizmi yapılaşmaları ve dere yataklarına yapılan müdahaleler çok lokal nemli çayır kolonilerini dönemsel olarak olumsuz etkileyebilir.