Alev Ateşgüzeli

Taksonomi ve Tanım

• Bilimsel Adı: Lycaena ochimus (Herrich-Schäffer, [1851])
• Kanat Açıklığı: Genellikle 26–34 mm arasındadır. Küçük, çok çevik ve kompakt yapılı bir ateş kelebeğidir.

Görünüm Özellikleri ve Cinsiyet Kontrastı

• Erkek Birey Kanat Üstü: Erkekleri tam bir görsel şölendir. Kanat üst yüzeyi baştan başa parlak, metalik altın-turuncu, alev rengi veya yoğun kırmızı-bakır tonlarındadır. Kanat dış kenarları boyunca uzanan net, siyah bir sınır hattı (marjin) bulunur ve arka kanat anal köşesinde bu siyah hatta minik dişler/çıkıntılar eşlik eder.
• Dişi Birey Kanat Üstü: Dişiler erkeklere göre daha mat ve kontrastlıdır. Ön kanat üstü yine sıcak bir turuncu tondadır ancak üzerinde muntazam dizilmiş siyah lekeler/benekler yer alır. Arka kanat üstü ise çoğunlukla koyu kahverengi/isli renktedir ve sadece dış kenar boyunca turuncu bir ay şeridi (submarjinal bant) taşır.
• Kanat Altı: Ön kanat altı parlak safran sarısı-turuncu tondadır ve üzerinde net siyah benekler dizilidir. Arka kanat altı ise killi, boz-kahverengi veya hafif zeytuni-gri pullarla kaplı sakin bir mermer desenine sahiptir; dış kenara yakın silik turuncu benekler barındırır.

Habitat ve Davranış

Yaşam Alanı Tercihi

Tam anlamıyla yüksek dağların ve karasal iklim etkisindeki sarp yamaçların kelebeğidir. Alçak ve nemli düzlükleri kesinlikle sevmez. Genellikle 1200 metreden başlayıp 2500-2700 metre rakımlara kadar çıkan:

• Kurak, taşlık, kayalık dağ yamaçları ve sarp çarşak alanları,
• Alpin ve subalpin kuşaktaki seyrek otlu yüksek dağ bozkırları,
• Dağ eteklerindeki güneşli, sıcak ve kuru vadi tabanları temel habitatıdır.

Davranış ve Fenoloji

• Bölgeci Çevik Uçuş: Erkekleri inanılmaz derecede bölgeci ve hırçın uçuculardır. Yamaçlardaki çıplak taşların, kayaların veya bodur çalıların tepesine konarak alan nöbeti tutarlar. Bölgelerine giren en ufak bir böceğe veya başka bir kelebeğe karşı yıldırım hızında bir hırçın uçuş sergilerler. Uçuşları gözle takip edilemeyecek kadar hızlı ve ani zikzaklar doludur.
• Fototaktik Güneşlenme: Güneş ışığına son derece düşkündürler. Günün erken saatlerinde kanatlarını tam açarak taşların üzerinde güneş banyosu yaparlar ve vücut ısılarını yükseltirler. Rüzgarlı veya bulutlu havalarda hemen taş aralarına veya bodur otların tabanına sığınırlar.
• Fenoloji (Çok Kuşaklılık): Yaşadığı yüksek irtifa şartlarına rağmen coğrafyaya bağlı olarak yılda 2 kuşak (biovoltin) geliştirebilirler. Ergin bireyler Mayıs ortasından Eylül başına kadar iki dalga halinde uçuşta görülebilirler (popülasyon zirveleri Haziran ve Ağustos aylarıdır).

Beslenme ve Yaşam Döngüsü

• Larval Konukçu Bitkileri: Tırtılları dağ bozkırlarının ve taşlık yamaçların karakteristik kurakçıl bitki cinsleri olan Kuzukulağıgiller (Polygonaceae) familyası elemanlarıyla beslenir. En yaygın ve ana konukçu bitkileri:
  • Atraphaxis türleri (Çalı kurşun otları / Keçisöğüdü)
  • Rumex türleri (Kuzukulakları ve Labada türleri)
• Gelişim: Dişiler yumurtalarını konukçu bitkilerin taze yaprak altlarına veya küçük dal çeperlerine tek tek bırakırlar. Tırtılları Lycaenidae familyasının genel yapısına uygun olarak tombul, sümüklüböcek formunda ve çoğunlukla yeşil tonlarındadır. Kışı larva (tırtıl) evresinde hibernasyona yatarak geçirirler ve ertesi baharda pupa olurlar.

Dağılım ve Korunma Statüsü

• Küresel Dağılış: Ön Asya ve Ortadoğu odaklı spesifik bir dağ yayılışı vardır. Temel olarak Türkiye, Kafkasya, Transkafkasya (Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan), İran'ın batı/kuzey dağlık hatları, Kuzey Irak, Suriye ve Lübnan'ın yüksek dağ silsilelerinde popülasyonları bulunur.
• Türkiye Dağılışı: Anadolu coğrafyası için oldukça karakteristik ve dağlık bölgelerde lokal olarak son derece yaygın bir türdür. İç Anadolu'nun yüksek dağ kütleleri (Erciyes, Sultan Dağları vb.), Akdeniz Bölgesi boyunca uzanan Toroslar silsilesi ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun tüm yüksek rakımlı dağlık ve bozkır alanlarında sağlıklı popülasyonları mevcuttur. Trakya'da ve batı/kuzey alçak sahil şeritlerinde görülmez.
• IUCN Kırmızı Liste Statüsü: Küresel ve ulusal ölçekte LC (Least Concern - Asgari Endişe) kategorisindedir. İnsan yerleşiminden, tarımdan ve yoğun kentleşmeden uzak, sarp ve kayalık dağ yamaçlarında yaşadığı için doğal yaşam alanları büyük ölçüde korunmaktadır ve popülasyonları güvendedir.