Orman Melikesi

Orman Melikesi (Melanargia galathea / Marbled White), Nymphalidae familyasının Satyrinae alt familyasına ait, siyah-beyaz damalı desenleriyle göz dolduran, Avrupa ve Kuzeybatı Türkiye'nin en karakteristik ve zarif "Melike" türlerinden biridir.

Az önce incelediğimiz Anadolu Melikesi (M. larissa) ile çok yakın akrabadır ancak hem görünüş olarak hem de habitat tercihleriyle ondan ayrılır. Dijital ansiklopedin için hazırladığım tür kartı:

Taksonomi ve Tanım

• Bilimsel Adı: Melanargia galathea (Linnaeus, 1758)
• Kanat Açıklığı: 46–56 mm arasındadır.

Görünüm Özellikleri ve Anadolu Melikesi'nden Farkı

• Kanat Üstü: Beyaz zemin üzerinde keskin ve kontrastlı siyah damalı desenler yer alır. Anadolu Melikesi’nden en büyük farkı, kanat tabanındaki (bazal bölge) siyahlığın çok daha az olması ve desenlerin daha simetrik, temiz görünmesidir. Ayrıca arka kanat üst kenarında siyah halkalı beyaz benekler (göz lekeleri) daha nettir.
• Kanat Altı: Arka kanat alt yüzü grimsi-beyaz veya hafif sarımsı bir tondadır. Damarlar koyu renkle belirginleşmiştir. Kanat kenarı boyunca 5-6 adet, içi mavi merkezli, siyah-sarı halkalı göz beneği dizilidir. Bu göz benekleri M. larissa'ya göre genellikle biraz daha küçüktür.
• Varyasyonlar (Formlar): Avrupa'da tamamen koyu renkli (melanistik) formlarına (f. lugens) rastlanabilir. Dişilerin kanat altı yüzeyi erkeklere göre bariz şekilde daha sarımsı-krem tonlardadır.

Habitat ve Davranış

Yaşam Alanı Tercihi

Adından da anlaşılacağı üzere Anadolu Melikesi kadar kurak bozkırları sevmez; daha nemli ve gölgelikli alanları tercih eder.

• Orman açıklıkları, nemli orman kenarları ve ağaçlık vadiler,
• Uzun otların ve bol çiçeklerin bulunduğu nemli çayırlar,
• Çalılıklar ve rüzgardan korunaklı dağ yamaçları (deniz seviyesinden 2000 metrelere kadar).

Davranış ve Fenoloji

• Uçuş Dönemi: Yılda tek bir kuşak (univoltin) verirler. Ergin bireyler genellikle Haziran başından Ağustos ortasına kadar uçarlar. Temmuz ayı popülasyonun tavan yaptığı dönemdir.
• Beslenme: Uçuşları oldukça yavaş, süzülerek ve zariftir. Böğürtlen çiçekleri, devedikenleri (Cirsium, Carduus), knautia ve scabiosa (uyuz otu) nektarlarına adeta bayılırlar. Bulundukları habitatta yüzlercesini aynı anda mor çiçeklerin üzerinde beslenirken görmek mümkündür.

Beslenme ve Yaşam Döngüsü

• Larval Konukçu Bitkileri: Tırtılları monokotiledon sert otları, yani Buğdaygiller (Poaceae) familyasını tüketir. En sevdiği konukçu ot cinsleri:
  • Bromus eréctus (Dik kıymık otu)
  • Festuca rubra (Kırmızı yumak otu)
  • Dactylis glomerata (Domuz ayrığı)
  • Phleum pratense (Çayır kuyruk otu)
  • Brachypodium pinnatum
• Üreme Stratejisi: İlginç bir yumurtlama davranışına sahiptirler. Dişi kelebek, yumurtalarını tek tek bitkilere yapıştırmakla uğraşmaz. Otların üzerinde uçarken veya kısa süreliğine tünerken yumurtalarını rastgele aşağıya, otların ve toprağın arasına fırlatır.
• Kışlama: Yumurtadan çıkan minik tırtıllar hiçbir şey yemeden hemen kış uykusuna (diapoz) yatarlar. Ertesi baharda, taze otların çıkmasıyla birlikte beslenmeye başlarlar. Tırtılları yeşil veya açık kahverengi tonlarında olup, geceleri beslenme eğilimindedir.

Dağılım ve Korunma Statüsü

• Küresel Dağılış: Neredeyse tüm Avrupa (İngiltere'nin güneyinden Yunanistan'a kadar), Kuzey Afrika (Fas, Cezayir), Türkiye, Kafkasya ve İran'a kadar uzanan geniş bir batı palearktik dağılıma sahiptir.
• Türkiye Dağılışı: Türkiye'de daha çok Trakya, Marmara Bölgesi, Karadeniz Bölgesi (özellikle Batı ve Orta Karadeniz'in iç ve yüksek kesimleri) ile Kuzey Ege ve Doğu Anadolu'nun kuzey kesimlerinde lokalize olmuştur. İç Anadolu'nun çok kurak ve ağaçsız step alanlarında yerini tamamen Anadolu Melikesi'ne bırakır.
• IUCN Kırmızı Liste Statüsü: Küresel ve ulusal ölçekte LC (Least Concern - Asgari Endişe) kategorisindedir. Avrupa ve Türkiye'deki popülasyonları oldukça stabil ve güçlüdür. Ancak tarımsal yoğunlaşma ve çayırların erken biçilmesi gibi faktörler lokal popülasyonları olumsuz etkileyebilmektedir.

.