Uygur Melikesi

Uygur Melikesi (veya bazı kaynaklarda geçen adıyla Rus Melikesi / Melanargia russiae / Esper’s Marbled White), Nymphalidae familyasının Satyrinae alt familyasına ait, adındaki "Uygur/Rus" ibaresinden de anlaşılacağı üzere Avrasya bozkırlarının (step ekosisteminin) en karakteristik ve asil "damalı" kelebeklerinden biridir.

Diğer Melanargia üyelerine (Anadolu ve Orman Melikelerine) göre çok daha açık renkli, adeta "beyazı baskın" görünümüyle koleksiyonlarda ve arazide hemen ayırt edilir. Dijital ansiklopedin için hazırladığım detaylı tür kartı:

Taksonomi ve Tanım

• Bilimsel Adı: Melanargia russiae (Esper, 1783)
• Kanat Açıklığı: 50–60 mm arasındadır.

Görünüm Özellikleri ve Ayırıcı Tanı

• Kanat Üstü: Zemin rengi neredeyse tamamen temiz bir tebeşir beyazıdır. Siyah lekeler ve damarlı desenler, akrabaları M. larissa ve M. galathea'ya kıyasla çok daha ince, narin ve seyrektir. Kanat tabanındaki (bazal bölge) siyah pullanma neredeyse yok denecek kadar azdır; bu da kelebeğe uçarken çok açık renkli/beyaz bir görünüm kazandırır.
• Kanat Altı: Arka kanat alt yüzeyi oldukça soluk, grimsi-beyaz tondadır. Ön kanat alt uç kısmında ve arka kanat alt kenarı boyunca dizilen göz lekeleri (ocelli) belirgindir ancak içleri genellikle boştur veya hafifçe mavimsidir. Kanadı enlemesine kesen koyu zikzak çizgiler ince hatlara sahiptir.

Habitat ve Davranış

Yaşam Alanı Tercihi

Tam bir yüksek step ve dağ kelebeğidir. Nemli alanlardan ziyade kurak ve sert iklimleri tercih eder.

• Deniz seviyesinden 1000 metreden başlayıp 2500 metrelere kadar çıkan alpin ve subalpin çayırlar,
• Taşlık, kayalık, az otlu kuru dağ bozkırları (stepler),
• Dağlık bölgelerdeki seyrek çam veya ardıç açıklıkları.

Davranış ve Fenoloji

• Uçuş Dönemi: Yılda tek bir kuşak (univoltin) verirler. Ergin bireyler coğrafyaya ve yüksekliğe bağlı olarak Haziran ortasından Ağustos ortasına kadar uçarlar. Temmuz ayı, en aktif oldukları dönemdir.
• Uçuş Karakteri: Diğer Melike türlerine göre rüzgarlı dağ yamaçlarında oldukça güçlü, hızlı ve zikzaklı uçabilirler. Scabiosa (uyuz otu), devedikenleri ve kekik gibi pembe/mor çiçekli nektar bitkilerine sıklıkla konarlar. Erkekleri, dişileri bulmak için taşlık yamaçlar boyunca sürekli devriye uçuşu yapar.

Beslenme ve Yaşam Döngüsü

• Larval Konukçu Bitkileri: Tırtılları sert karasal iklimin baskın otları olan Buğdaygiller (Poaceae) familyası elemanlarıyla beslenir. En bilinen konukçuları:
  • Brachypodium türleri (Kılçık otları)
  • Poa türleri (Salkım otları)
  • Stipa türleri (Sorguç otu / Kıytık otu)
  • Festuca türleri (Yumak otu)
• Gelişim: Diğer Melanargia türlerinde olduğu gibi, dişiler yumurtalarını uçarken otların ve tabandaki kuru yaprakların arasına serbestçe bırakırlar. Kışı çok küçük bir larva (tırtıl) olarak geçirir, ertesi baharda taze sürgünlerle beslenerek Haziran başında pupa (koza) olurlar.

Dağılım ve Korunma Statüsü

• Küresel Dağılış: İspanya'nın bazı izole dağlık bölgelerinden başlayarak Güney İtalya, Balkanlar, Ukrayna, Güney Rusya, Türkiye, Kafkasya, Orta Asya (Kazakistan, Kırgızistan) ve Batı Sibirya'ya kadar uzanan geniş ama parçalı (disjunt) bir palearktik dağılıma sahiptir.
• Türkiye Dağılışı: Ülkemizde İç Anadolu'nun yüksek dağlık kesimleri, Doğu Anadolu Bölgesi (Erzurum, Kars, Van, Hakkari çevreleri) ve Akdeniz Torosları'nın yüksek steplerinde lokal popülasyonlar halinde bulunurlar. Batı Anadolu ve Trakya'nın alçak/nemli kesimlerinde pek görülmezler. Ülkemizdeki popülasyonları genellikle Melanargia russiae cleanthe alt türü altında incelenir.
• IUCN Kırmızı Liste Statüsü: Küresel ölçekte LC (Least Concern - Asgari Endişe) kategorisindedir. Ancak Avrupa genelinde (özellikle İspanya ve İtalya'daki izole popülasyonları) habitat parçalanması ve aşırı otlatma baskısı yüzünden yerel düzeyde tehlike altındadır (VU/EN) ve koruma eylem planlarına dahil edilmiştir. Türkiye'deki yüksek dağ popülasyonları ise şu an için oldukça izole ve güvendedir.