Wiskott’un Akdeniz Melikesi

Taksonomi ve Sınıflandırma Tartışması

• Bilimsel Adı: Melanargia wiskotti (Röber, 1896)
• Taksonomik Not: Bazı eski veya küresel kaynaklarda Kara Melike (Melanargia titea) türünün bir alt türü (Melanargia titea wiskotti) olarak sınıflandırılmış olsa da, güncel morfolojik, genital ve moleküler çalışmalar doğrultusunda Türkiye ve Doğu Akdeniz havzasına özgü ayrı ve geçerli bir tür olarak kabul edilmektedir.

Görünüm Özellikleri

• Kanat Üstü: Görselde de fark edebileceğin gibi, beyaz zemin üzerinde oldukça kalın, yoğun ve dolgun siyah damalı desenler taşır. Kanat kenarlarındaki (marjinal) siyah bant geniş olup, içinde küçük beyaz lekeler barındırır. Kanat tabanından (bazal bölge) dışa doğru yayılan koyu renkli tüysü pullar oldukça belirgindir.
• Kanat Altı: Arka kanat alt yüzeyi belirgin damarlarıyla krem-beyaz bir tona sahiptir. Kanat kenarı boyunca dizilen göz lekeleri (ocelli) oldukça büyüktür. Bu beneklerin içi parlak mavimsi-beyaz bir pupile (gözbebeğine) sahiptir ve dıştan kalın siyah-sarı halkalarla çevrelenmiştir. Bu alt yüz görünümü, onu uçarken veya tünerken ayırt etmede en önemli kriterdir.
• Kanat Açıklığı: Genellikle 48–56 mm arasındadır.

Habitat ve Davranış

Yaşam Alanı Tercihi

Tam bir Doğu Akdeniz dağ kelebeğidir. Tipik Akdeniz maki topluluklarının ve kurak dağ ekosistemlerinin kesişim noktalarında yaşar.

• Deniz seviyesinden başlayarak yaklaşık 1500-1800 metrelere kadar olan kuru, taşlık ve kayalık yamaçlar,
• Seyrek maki açıklıkları, çalılıklar ve kurak çayırlıklar,
• Akdeniz çalılıklarının (friganalar) baskın olduğu bozkır benzeri alanlar temel habitatıdır.

Davranış ve Fenoloji

• Uçuş Dönemi: Yılda tek bir kuşak (univoltin) verirler. Coğrafi bölgeye ve yüksekliğe bağlı olarak Mayıs ortasından Temmuz sonuna kadar uçarlar. Popülasyonun en aktif olduğu zirve dönemi Haziran ayıdır.
• Aktivite: Diğer Melike türleri gibi günün sıcak ve güneşli saatlerinde oldukça hareketlidirler. Özellikle devedikeni (Carduus), yabani kekik ve scabiosa çiçeklerinin nektarlarını tüketmeyi çok severler. Dinlenirken veya güneşlenirken kanatlarını yarı açık pozisyonda tutma eğilimindedirler.

Beslenme ve Yaşam Döngüsü

• Larval Konukçu Bitkileri: Tırtılları karasal ve Akdeniz iklimine uyumlu, kuraklığa dayanıklı Buğdaygiller (Poaceae) familyasına ait sert otlarla beslenir. Poa (Salkım otu) ve Bromus (Kılçık otu) türleri ana konukçularıdır.
• Gelişim: Dişiler yumurtalarını uçuş esnasında rastgele otların arasına dökerek bırakırlar. Kışı tırtıl (larva) evresinde geçirirler. Baharın gelmesiyle birlikte beslenmesini tamamlayan tırtıllar, genellikle taş altlarında veya ot kümelerinin tabanında pupa olurlar.

Dağılım ve Korunma Statüsü

• Küresel Dağılış: Oldukça dar ve lokalize bir Doğu Akdeniz yayılışına sahiptir. Temel olarak Güney Türkiye, Suriye, Lübnan ve İsrail/Filistin hattında kayıtları mevcuttur.
• Türkiye Dağılışı: Ülkemizde özellikle Doğu Akdeniz havzası (Adana, Mersin, Hatay, Kahramanmaraş) ile Güneydoğu Anadolu'nun batı kesimlerinde (Gaziantep, Şanlıurfa çevreleri) lokal popülasyonlar halinde bulunurlar. Batı Anadolu, İç Anadolu veya Karadeniz gibi nemli ya da aşırı soğuk karasal bölgelerde görülmezler.
• IUCN Kırmızı Liste Statüsü: Küresel ölçekte LC (Least Concern - Asgari Endişe) olarak değerlendirilse de, Akdeniz kuşağındaki dar yayılış alanı nedeniyle habitat tahribatı (yangınlar, tarımsal alan açma, aşırı otlatma ve taş ocakları) lokal popülasyonları üzerinde ciddi baskı oluşturmaktadır. Bu yüzden Türkiye kelebek faunasında hassas takiple izlenmesi gereken türler arasında yer alır.