Karanlık Orman Esmeri

Taksonomi ve Tanım

• Bilimsel Adı: Pararge aegeria (Linnaeus, 1758)
• Kanat Açıklığı: Genellikle 40–48 mm arasındadır. Orta boyutta, narin ve estetik desenli bir orman kelebeğidir.

Görünüm Özellikleri ve Coğrafi Varyasyonlar

• Kanat Üstü: Zemin rengi koyu, çikolata kahverengisidir. Kanat yüzeyi, adeta bir ağaç parçasından süzülen ışık damlalarını andıran krem-sarı veya soluk turuncu renkli çok sayıda irili ufaklı benekle kaplıdır. Ön kanadın uç kısmında (apeks) içi beyaz pupilli tek bir siyah göz lekesi yer alırken, arka kanat kenarı boyunca dizilmiş 3-4 adet muntazam, halkalı göz lekesi bulunur.
• Coğrafi Form Kontrastı: Sitenin taksonomi sayfasında belirtmek adına çok güzel bir detay: Bu türün iki ana alt türü (formu) vardır. Kuzey ve Doğu Avrupa'da (Türkiye'nin kuzeyinde de dahil) benekler fildişi/krem rengidir (Pararge aegeria tircis). Güney Avrupa ve Akdeniz kuşağında ise bu benekler çok daha canlı, parlak bir turuncu tondadır (Pararge aegeria aegeria).
• Kanat Altı: Arka kanat alt yüzeyi, dumanlı mor-kahverengi, boz-gri ve sarımsı pullarla kaplı, kuru yaprakları taklit eden son derece soft bir mermer desenine sahiptir. Göz lekeleri altta çok daha küçük ve silik noktalar halindedir.

Habitat ve Davranış

Yaşam Alanı Tercihi

Aşırı güneş alan açık bozkırlardan ve çorak düzlüklerden tamamen uzak durur; mutlak surette gölgelik, korunaklı ve nemli orman dokusu arar. Genellikle deniz seviyesinden başlayıp 1500-1600 metre rakımlara kadar çıkan:

• Yoğun yapraklı orman içi açıklıklar, orman yolları ve ağaçlık patikalar,
• Nemli, gölgelik vadi tabanları, dere kenarları ve çalı çeperleri,
• Şehirlerdeki bol ağaçlı, gölgeli büyük parklar ve eski bahçeler temel habitatıdır.

Davranış ve Fenoloji

• Güneş Huzmesi Nöbeti (Harika Bir Davranış): Erkek bireyler inanılmaz bölgeci karakterdedir. Orman zeminine veya yaprakların üzerine düşen küçük bir güneş ışığı hüzmesini (ışık spotunu) kendilerine merkez seçerler ve o ışığın altında beklerler. Bölgeye başka bir erkek girdiğinde, iki kelebek havada spiral çizerek dairesel olarak yukarı doğru hırçın bir kavga uçuşuna girişir. Kazanan erkek, o parlak ışık lekesine geri döner ve nöbetine devam eder.
• Fenoloji (Çok Kuşaklılık): Ekolojik uyum yeteneği yüksek olduğundan yılda 2 ila 3 arasında kuşak (multivoltin) geliştirirler. Bu sayede Akdeniz ve ılıman Marmara kıyılarında Mart ayından Kasım başına kadar nemli orman patikalarında kesintisiz olarak uçarken görülebilirler.

Beslenme ve Yaşam Döngüsü

• Larval Konukçu Bitkileri: Tırtılları orman tabanındaki loş ve nemli alanlarda yetişen yumuşak dokulu Buğdaygiller (Poaceae) familyası otlarıyla beslenir. En yaygın konukçuları:
  • Brachypodium sylvaticum (Orman kılçık otu)
  • Dactylis glomerata (Domuz ayrığı)
  • Elymus repens (Tarla ayrığı)
  • Holcus lanatus (Kadife otu)
  • Poa trivialis (Kaba salkım otu)
• Gelişim: Dişiler yumurtalarını gölgelik alanlardaki konukçu otların taze yapraklarının alt yüzeyine tek tek bırakırlar. Tırtılları parlak çimen yeşili renkte olup, arkaya doğru uzanan iki küçük beyaz çatal uç taşır. Bu tür, kış şartlarına o kadar esnek adapte olmuştur ki kışı hem larva (tırtıl) formunda hem de pupa (koza) formunda kış uykusuna yatarak geçirebilir.

Dağılım ve Korunma Statüsü

• Küresel Dağılış: Tüm Avrupa (Kuzey İskandinavya hariç), Kuzey Afrika (Fas, Cezayir, Tunus), Türkiye, Kafkasya, Transkafkasya, Lübnan, Suriye, İran ve Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir batı palearktik yayılıma sahiptir.
• Türkiye Dağılışı: Ülkemizin özellikle orman örtüsünün ve nem dengesinin kararlı olduğu bölgelerinde çok yaygındır. Trakya, Marmara Bölgesi'nin tamamı, tüm Karadeniz Bölgesi sahil ve iç orman kuşakları, Ege ve Akdeniz'in iç kesimlerindeki gölgeli ormanlık alanlar ile Doğu Anadolu'nun ağaçlık vadilerinde çok sağlıklı popülasyonları mevcuttur. Tamamen ağaçsız ve kurak İç Anadolu düzlükleri hariç her ormanlık alanda karşımıza çıkar.
• IUCN Kırmızı Liste Statüsü: Küresel ve ulusal ölçekte LC (Least Concern - Asgari Endişe) kategorisindedir. Şehir parklarına bile adapte olabildiği için nesli tamamen güvendedir. Ancak yoğun kerestecilik faaliyetleri, ormanların tamamen tıraşlanarak yok edilmesi ve orman içi nem dengesinin kaybolması lokal kolonilerini geçici olarak uzaklaştırabilir.