Dağ Yalancıcadısı

Taksonomi ve Tanım

• Bilimsel Adı: Pseudochazara beroe (Herrich-Schäffer, [1844])
• Kanat Açıklığı: Genellikle 46–54 mm arasındadır. Cinsin diğer üyelerine göre biraz daha mütevazı boyutlardadır.

Görünüm Özellikleri ve Ayırıcı Detaylar

• Kanat Üstü: Zemin rengi soluk, grimsi mat kahverengidir. Ön kanat dış kenarı boyunca uzanan postmarjinal bant, akrabaları gibi keskin bir beyaz veya canlı bir turuncu değil; oldukça soluk, pastel, krem-sarı veya açık ohrimsi-bej tondadır. Ön kanatta biri üstte, biri altta olmak üzere iki adet küçük, içi beyaz pupilli (gözbebekli) siyah göz lekesi yer alır. İki göz lekesinin arasında genellikle iki adet minik beyaz nokta bulunur.
• Arka Kanat Üstü: Ön kanattaki o soluk krem-bej renkli dalgalı şerit arka kanatta da devam eder. Kanat kenarları hafif dişli bir yapıya sahiptir.
• Kanat Altı: Arka kanat alt yüzeyi, yüksek dağların kalkerli, kireçli taş yapısını mükemmel taklit eden son derece soluk, neredeyse tekdüze bir açık gri, boz ve grimsi-beyaz mermer dokusuyla kaplıdır. Koyu çizgiler ve zikzaklar diğer türlere göre çok daha belirsiz ve fludur.

Habitat ve Davranış

Yaşam Alanı Tercihi

Tam anlamıyla bir yüksek irtifa uzmanıdır. Alçak rakımlarda veya nemli ormanlık alanlarda kesinlikle bulunmaz. Genellikle 1500 metreden başlayıp 3000 metreye kadar çıkan alpin ve subalpin kuşaklarda yaşar.

• Çok dik, erozyona açık, ufalanmış taşlık ve çıplak kayalık dağ yamaçları (çarşak alanları),
• Kireçtaşlı (kalkerli) ve karstik dağ oluşumları,
• Bitki örtüsünün aşırı seyrek olduğu, rüzgara açık, kuru dağ bozkırları (stepler).

Davranış ve Fenoloji

• Kusursuz Kriypsis (Kamufle Olma): Arazide bu türü fark etmek neredeyse bir mucizedir. Uçarken soluk bej rengiyle seçilebilse de, konduğu an kanatlarını sımsıkı kapatır ve o açık gri kanat altı sayesinde kalker taşlarının arasında tamamen kaybolur. Vücudunu güneşe göre yatırarak gölge bırakmama davranışını en iyi sergileyen türlerdendir.
• Uçuş Dinamiği: Yüksek dağların sert fırtınalarına karşı yere çok yakın, rüzgarı yararak ve zikzaklar çizerek hırçın bir şekilde uçar. İrkilmeye karşı son derece tetiktedir.
• Fenoloji: Yılda tek bir kuşak (univoltin) geliştirirler. Ergin bireyler yüksek dağda yaz mevsiminin hüküm sürdüğü o dar aralıkta, yani Temmuz başından Ağustos sonuna kadar uçuşta görülürler.

Beslenme ve Yaşam Döngüsü

• Larval Konukçu Bitkileri: Tırtılları yüksek alpin kuşağın ekstrem şartlarına dayanan sert yapraklı Buğdaygiller (Poaceae) familyası elemanlarıyla beslenir. Kurak yamaçlarda tutunabilen Festuca (Yumak otu) ve Stipa (Sorguç otu) türleri başlıca konukçularıdır.
• Gelişim: Dişiler yumurtalarını taş aralarındaki otların tabanına yakın kuru kısımlarına tek tek bırakırlar. Zorlu kış şartlarını çok küçük bir tırtıl (larva) formunda kış uykusuna yatarak (hibernasyon) geçirirler. Baharda eriyen Karların ardından taze sürgünleri tüketip gelişimlerini tamamlayarak yaz başında pupa olurlar.

Dağılım ve Korunma Statüsü

• Küresel Dağılış: Sınırlı bir Yakın Doğu ve Balkan yayılışına sahiptir. Temel olarak Balkanlar'ın güneyi (Yunanistan, Kuzey Makedonya), Türkiye, Kafkasya, Transkafkasya ve İran'ın kuzeybatısındaki yüksek dağ silsilelerinde popülasyonları bulunur.
• Türkiye Dağılışı: Türkiye'nin yüksek dağ faunasının en önemli parçalarından biridir. İç Anadolu Bölgesi'nin yüksek dağ kütleleri, Akdeniz Bölgesi boyunca uzanan Toroslar silsilesi, Batı Anadolu'nun yüksek dağları (örneğin kısıtlı olarak Uşak, Kütahya dağları) ile Doğu Anadolu'nun yüksek dağ bozkırlarında lokal ama kararlı popülasyonları mevcuttur. Trakya'da ve sahil şeritlerinde görülmez. Ülkemizde Pseudochazara beroe beroe ve Pseudochazara beroe rhena gibi alt türleri çalışılmaktadır.
• IUCN Kırmızı Liste Statüsü: Küresel ve ulusal ölçekte LC (Least Concern - Asgari Endişe) kategorisindedir. İnsan faaliyetlerinin (tarım, otlatma, yerleşim) neredeyse imkansız olduğu sarp, taşlık ve çıplak çarşak yamaçlarda yaşadığı için doğrudan bir insan tehdidi altında değildir. Ancak küresel iklim değişikliğinin yüksek dağ ekosistemleri üzerindeki uzun vadeli baskısı (alpin kuşakların daralması) gelecekte bu türün yaşam alanlarını etkileyebilir.