Geyer`in Yalancıcadısı

Taksonomi ve Tanım

• Bilimsel Adı: Pseudochazara geyeri (Herrich-Schäffer, [1846])
• Kanat Açıklığı: Genellikle 44–50 mm arasındadır. Cinsin en küçük ve en kompakt yapılı dağ türlerindendir.

Görünüm Özellikleri ve Ayırıcı Detaylar

• Kanat Üstü: Zemin rengi mat, koyu boz-kahverengidir. Ön kanat dış kenarı boyunca uzanan postmarjinal şerit, P. anthelea gibi parlak beyaz ya da turuncu değildir. Açık krem, soluk bej veya grimsi-beyaz tondadır. Ön kanatta biri üstte biri altta olmak üzere iki adet küçük, içi beyaz pupilli siyah göz lekesi yer alır. Lekelerin arasında iki minik beyaz nokta bulunur.
• Kanat Altı (En Karakteristik Alan): Arka kanat alt yüzeyi, yüksek dağlardaki kalker ve kireçtaşlarının rengini birebir taklit eden neredeyse tekdüze, tebeşir beyazı, açık kül grisi veya çok soluk bej rengindedir. Koyu renkli zikzak çizgiler son derece siliktir, hatta bazı bireylerde tamamen belirsizdir. Bu açık renkli, desensiz ve damarsız pürüzsüz alt yüzey görünümü onun arazideki en büyük ayırt edici imzasıdır.

Habitat ve Davranış

Yaşam Alanı Tercihi

Tam bir yüksek irtifa ve ekstrem alpin çarşak (ufalanmış taşlık yamaç) uzmanıdır. Alçak rakımlarda, nemli vadilerde veya ormanlık alanlarda kesinlikle yaşayamaz. Genellikle 1800 metreden başlayıp 3000 metre ve üzeri ekstrem irtifalara kadar çıkan:

• Çok dik, sarp, sürekli kayan ufalanmış kireçtaşlı yamaçlar (çarşaklar),
• Çıplak, karstik (kalkerli) dağ zirveleri ve sırtları,
• Bitki örtüsünün yok denecek kadar az olduğu, rüzgara tamamen açık alpin bozkırlar temel habitatıdır.

Davranış ve Biyoloji

• Kriypsis (Kusursuz Gizlenme): Uçarken soluk rengiyle fark edilse bile, gri-beyaz kireçtaşlarının üzerine konduğu an kanatlarını sımsıkı kapatır ve o tebeşir beyazı kanat altı sayesinde taşın bir parçası haline gelir. Gövdesini güneşe göre yan yatırarak gölgesini sıfırlama davranışını en ekstrem şekilde sergileyen türlerdendir.
• Rüzgar Ustalığı: Yaşadığı yüksek zirvelerdeki fırtınalı rüzgarları arkasına alarak yere çok yakın, sert ve ani zikzaklar çizerek hırçın bir şekilde uçar. İrkilme eşiği son derece yüksektir; en ufak harekette havalanıp sarp çarşak yamaçtan aşağı süzülür.
• Fenoloji: Yılda tek bir kuşak (univoltin) geliştirirler. Ergin bireyler yüksek dağda yazın en sıcak ve dar zaman diliminde, yani Temmuz başından Ağustos sonuna kadar uçuşta görülürler.

Beslenme ve Yaşam Döngüsü

• Larval Konukçu Bitkileri: Tırtılları, bu ekstrem dağ ikliminin çarşak yamaçlarında tutunabilen çok kısıtlı Buğdaygiller (Poaceae) familyası elemanlarıyla beslenir. Çarşak aralarında kümelenen sert yapraklı Festuca (Yumak otu) ve Stipa (Sorguç otu) türleri ana konukçularıdır.
• Gelişim: Dişiler yumurtalarını taşların altındaki otların kuru tabanlarına bırakır. Zorlu dağ kışını çok küçük bir tırtıl (larva) formunda hibernasyona yatarak geçirirler. Baharda eriyen karların ardından taze sürgünlerle beslenip yaz başında pupa olurlar.

Dağılım ve Korunma Statüsü

• Küresel Dağılış: Balkanlar'ın güneyinden (Yunanistan, Kuzey Makedonya, Arnavutluk) başlayarak Türkiye, Transkafkasya (Ermenistan, Azerbaycan) ve İran'ın kuzeybatı dağlık bölgelerine uzanan, Yakın Doğu ve Balkan odaklı dar ve parçalı bir palearktik dağılıma sahiptir.
• Türkiye Dağılışı: Türkiye'nin yüksek dağ faunasının en asil parçalarındandır. İç Anadolu'nun yüksek dağ kütleleri (Sivas, Kayseri Erciyes vb.), Akdeniz Bölgesi boyunca uzanan Toroslar silsilesi (Niğde Aladağlar, Antalya, Mersin dağlık alanları) ile Doğu Anadolu'nun yüksek alpin çarşak yamaçlarında lokal koloniler halinde bulunurlar. Batı Anadolu'nun alçak kesimlerinde ve Trakya'da görülmezler.
• IUCN Kırmızı Liste Statüsü: Küresel ve ulusal ölçekte LC (Least Concern - Asgari Endişe) kategorisindedir. İnsan elinin değmediği, tarıma, hayvancılığa ve yerleşime tamamen elverişsiz sarp çarşak yamaçlarda ve yüksek zirvelerde yaşadığı için doğrudan bir insan tehdidi altında değildir. Ancak küresel iklim değişikliği nedeniyle dağ zirvelerindeki alpin kuşakların daralması, uzun vadede bu türün yaşam alanlarını tehdit edebilecek en büyük faktördür.