Step Yalancıcadısı

Taksonomi ve Tanım

• Bilimsel Adı: Pseudochazara mniszechii (Herrich-Schäffer, [1851])
• Kanat Açıklığı: Genellikle 50–58 mm arasındadır.

Görünüm Özellikleri ve Karşılaştırmalı Teşhis

• Kanat Üstü: Zemin rengi koyu, mat kahverengidir. Ön ve arka kanat dış kenarı boyunca uzanan postmarjinal bant, canlı bir turuncu-sarı, ohrimsi veya taba rengindedir. Bu bandın genişliği ve tonu popülasyonlar arasında hafif varyasyonlar gösterebilir.
• Göz Lekeleri: Ön kanattaki ohrimsi bandın üzerinde iki adet oldukça iri ve yuvarlak siyah göz lekesi yer alır. Bu lekelerin merkezinde parlak beyaz birer gözbebeği (pupil) bulunur. İki göz lekesinin arasında ise iki adet çok net, küçük beyaz nokta yer alır. Arka kanattaki turuncu bant dalgalı bir hat çizer ve anal köşeye yakın küçük, siyah bir benek barındırır.
• Kanat Altı: Arka kanat alt yüzeyi, step ekosisteminin kuru toprak, kalker ve liken kaplı gri-kahverengi taş yapısını kusursuz taklit eden, ince dalgalı zikzak çizgilerle kaplı kırçıllı bir mermer desenine sahiptir. Ön kanat alt yüzü ise üst yüzdeki o sıcak ohrimsi-turuncu bandı ve iri göz lekelerini aynen yansıtır.

Habitat ve Davranış

Yaşam Alanı Tercihi

Tam anlamıyla karasal iklimin hüküm sürdüğü açık bozkır (step) ve dağ ekosistemlerinin kelebeğidir. Genellikle 1000 metreden başlayıp 2300-2500 metre rakımlara kadar çıkan:

• Kurak, az otlu, taşlık ve kayalık dağ bozkırlarında,
• Kalkerli (karstik) yamaçlarda ve erozyona açık çıplak tepelerde,
• Seyrek ardıçlıklar, meşelik açıklıkları ve sıcak çarşak alanlarında yaşarlar.

Davranış ve Fenoloji

• Kaya Tutkunluğu ve Kamuflaj: Erkekleri bölgeci (territoryal) karakterdedir. Günün sıcak saatlerinde güneş gören gri-kahverengi taşların ve kayaların üzerine konarak alan nöbeti tutarlar. En ufak bir harekette kanatlarını sımsıkı kapatır ve vücutlarını güneşe göre yan yatırarak gölgelerini sıfırlarlar (kriypsis). Arka kanat altındaki o mermer dokusu sayesinde kaya ile tamamen bütünleşirler.
• Uçuş Dinamiği: Harekete karşı olağanüstü duyarlı ve ürkektirler. Yaklaşmaya çalıştığınızda çok hızlı ve ani zikzaklar çizerek sarp yamaçtan aşağı süzülürler.
• Fenoloji: Yılda tek bir kuşak (univoltin) geliştirirler. Ergin bireyler coğrafyaya ve yüksekliğe bağlı olarak Haziran ortasından Eylül başına kadar (popülasyon zirvesi Temmuz ve Ağustos aylarıdır) uçuşta görülürler.

Beslenme ve Yaşam Döngüsü

• Larval Konukçu Bitkileri: Tırtılları dağ bozkırlarının karakteristik monokotiledon bitkileri, yani Buğdaygiller (Poaceae) ile beslenir. Kurak yamaçlarda tutunabilen Festuca (Yumak otu), Stipa (Sorguç otu) ve Poa (Salkım otu) türleri ana konukçularıdır.
• Gelişim: Dişiler yumurtalarını taş aralarındaki otların kuru tabanlarına veya bitki saplarına tek tek bırakırlar. Zorlu kış şartlarını tırtıl (larva) formunda kış uykusuna yatarak geçirirler. Baharda havaların ısınmasıyla birlikte gelişimlerini tamamlar ve yaz başında pupa (koza) evresine geçerler.

Dağılım ve Korunma Statüsü

• Küresel Dağılış: Yakın Doğu odaklı kararlı bir yayılışı vardır. Temel olarak Yunanistan'ın bazı doğu adaları, Türkiye, Ermenistan, Nahçıvan, Gürcistan ve İran'ın kuzey/batı dağlık bölgelerinde popülasyonları bulunur.
• Türkiye Dağılışı: Anadolu faunası için oldukça karakteristik ve yaygın bir türdür. İç Anadolu Bölgesi'nin dağlık kesimleri, Akdeniz Bölgesi boyunca uzanan Toroslar silsilesi, Batı Anadolu'nun iç kesimleri ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun yüksek bozkırlarında geniş ve kararlı popülasyonları mevcuttur. Trakya'da ve alçak sahil şeritlerinde görülmez.
• IUCN Kırmızı Liste Statüsü: Küresel ve ulusal ölçekte LC (Least Concern - Asgari Endişe) olarak listelenmiştir. İnsan faaliyetlerinin ve yerleşimin olmadığı sarp, taşlık ve çıplak dağ yamaçlarını yurt edindiği için yaşam alanları bozulmadan kalmıştır; bu nedenle popülasyonları son derece sağlıklı ve güvendedir.